Κυριάκος Αθανασίου
ομότ. Καθηγητής ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ
Διαφορετικότητες στη Φιλοσοφία και Διδακτική Φυσικής και Νέας Βιολογίας: Η STEM διδασκαλία ως πρόκληση για ένα άλλο τρόπο σκέψης.
Η παρουσίαση αποτελεί μια προσπάθεια εποικοδομητικής αξιοποίησης των διαφορών μεταξύ των επιμέρους Φυσικών Επιστημών, με οδηγό τη Φυσική, αφενός, και τη Βιολογία, αφετέρου, για τη διδασκαλία τους. Πιο συγκεκριμένα, ενθαρρύνεται το κοινό πλαίσιο διδασκαλίας STEM ως διδακτικό εργαλείο για τη διδασκαλία εννοιών που σχετίζονται με την επιστημολογία των δύο κλάδων, μέσα από τις επιστημολογικές διαφορές τους. Προτείνονται ως τέτοια διδακτικά εργαλεία κάποιες από τις ακόλουθες αποκλίσεις: Η ύπαρξη ή όχι μιας ενοποιητικής θεωρίας στη διδασκαλία τους και η απουσία «καθολικών» νόμων στη βιολογία σε συνδυασμό με τις διαφορές στο ρόλο του πειράματος. Επιπλέον, τονίζεται η διαφορετικότητα ανάμεσα στις έννοιες «Κοινωνικές Επιπτώσεις» και «Κοινωνικές Επιστήμες» στους δύο κλάδους. Σχολιάζουμε την έννοια της Ουσιοκρατίας στη Φυσική, σε αντίθεση με τη μη τυπολογική «πληθυσμιακή προοπτική» στη Βιολογία, όπου τα οικουμενικά, διαρκώς συμβαίνοντα τυχαία λάθη και αποκλίσεις (μεταλλάξεις) συνιστούν την παγκόσμια κινητήρια δύναμη, που επικρατεί πίσω από όλα τα βιολογικά φαινόμενα. Αυτά και άλλα συγκριτικά παραδείγματα στοχεύουν σε κάτι περισσότερο από μια απλή απεικόνιση των διαφορών στο επιστημονικό περιεχόμενο. Φωτίζουν θεμελιωδώς διακριτές κοσμοθεωρίες όπου η μία χαρακτηρίζεται από αναγωγικότητα, καθολικότητα και μαθηματική εξιδανίκευση (Φυσική), ενώ η άλλη από πιθανοκρατία, μεταβλητότητα και ιστορική συλλογιστική (Βιολογία). Κάνοντας αυτές τις αντιθέσεις σαφείς, οι εκπαιδευτικοί των φυσικών επιστημών μπορούν να καλλιεργήσουν μια βαθύτερη επιστημολογική επίγνωση και κριτική σκέψη στους μαθητές και να φέρουν στην επιφάνεια την ανάγκη ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης στη νέα εποχή.
Ο Κυριάκος Αθανασίου γεννήθηκε στο Μαυρομμάτι της Θήβας, αλλά δηλώθηκε από τη μητέρα του στο Ληξιαρχείο Νίκαιας, καθώς ο πατέρας του ήταν αντάρτης του ΕΛΑΣ, πριν τη σύλληψή του και το θάνατό του μετά από βασανισμό. Τις βασικές του σπουδές τις έκανε στο Πανεπιστήμιο Πατρών απ’ όπου πήρε πτυχίο Βιολογίας. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στον Καναδά και ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στο Κ.Π.Ε. “Δημόκριτος”. Από το 1980 έως και το 1986 εργάσθηκε ως Ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Διετέλεσε Επίκουρος Καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Καθηγητής στο ΠΤΔΕ του ΑΠΘ και το ΤΕΑΠΗ του ΕΚΠΑ. Έχει διατελέσει Πρόεδρος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών και έχει συγγράψει πληθώρα ερευνητικών εργασιών, καθώς και επιστημονικά συγγράμματα. Για την προσφορά του στον τομέα της Διδακτικής της Βιολογίας έχει τιμηθεί με ειδικό βραβείο από την Πανελλήνια Ένωση Βιοεπιστημόνων.
Κρυσταλλία Θεοδωρίδου – Χαλκιά
Ομότιμη καθηγήτρια ΕΚΠΑ
Ταξίδι στην άκρη της νύχτας
Η «ελευθερία» της μέτρησης και η «πειθαρχία» της διαίσθησης
Τα τελευταία χρόνια η ΔΦΕ φαίνεται να μεταβαίνει από την ανάπτυξη μοντέλων διδασκαλίας που στοχεύουν στην κατανόηση της πολιτισμικής διάστασης της επιστήμης προς την καλλιέργεια πρακτικών διερεύνησης που καλλιεργούν δεξιότητες και εξυπηρετούν την χρηστική εκδοχή της. Έτσι, κρίνεται αναγκαίο να επαναπροσδιοριστούν τα ερευνητικά ερωτήματα και να προσαρμοστούν σε αυτά οι ερευνητικές μεθοδολογίες που θα απαιτηθούν για τη διερεύνησή τους (το ταξίδι στην άκρη της νύχτας).
Σε αυτό το πλαίσιο θα επιχειρήσουμε να συζητήσουμε το ερευνητικό εγχείρημα μέσα από έρευνες προσανατολισμένες στις τρέχουσες κατευθύνσεις, όπως η χρηστική διάσταση του STEM και η διδακτική αξιοποίηση της GenAI.
Στην προσπάθεια να προσεγγίσουμε τις κρίσιμες, ανά περίπτωση, παραμέτρους που θα περιγράψουν αξιόπιστα την ανθρώπινη συμπεριφορά σε μια κοινωνία που μετασχηματίζεται βίαια, θα πρέπει ο ερευνητής να υπερβεί τα δοκιμασμένα ερευνητικά πρότυπα και μοντέλα. Επιβάλλεται δηλαδή να σχεδιάσει με ελευθερία. Η πειθαρχία θα απαιτηθεί στην στοχαστική εκτίμηση των τεκμηρίων που συνέλεξε, ώστε να είναι ικανός να αμφισβητήσει αυτά που πίστευε ή ανέμενε και να σεβαστεί ακόμα και άβολα συμπεράσματα προς τα οποία δείχνουν τα δεδομένα που συνέλεξε.
Η συζήτηση που θα επιχειρήσουμε αποσκοπεί να σταθεί στα πιο σκοτεινά σταυροδρόμια αυτής της νυχτερινής πορείας που όσοι την έχουμε διανύσει, έχουμε τουλάχιστον διαφοροποιήσει την ερευνητική μας συμπεριφορά.
Άρθρα από τα οποία αντλήθηκαν παραδείγματα:
Emma Smith, Barbara Villa-Marcos, Dylan P. Williams, Paul Cullis & Thomas Perry (2026). I enjoy it a bit, but I wouldn’t want to do it in the future’: pupil aspirations for STEM careers in lower secondary school, International Journal of Science Education, 48:3, 342-361, DOI: 10.1080/09500693.2024.2415095
Kason Ka Ching Cheung, Jack K. H. Pun, Wangyin Li (2024). Students’ Holistic Reading of Socio-Scientific Texts on Climate Change in a ChatGPT Scenario,
Research in Science Education (2024) 54:957–976, doi.org/10.1007/s11165-024-10177-2
Η Κρυσταλλία Χαλκιά-Θεοδωρίδου είναι Ομότιμη Καθηγήτρια Διδακτικής Φυσικών Επιστημών του ΕΚΠΑ. Δίδαξε επί σειρά ετών στο ΠΤΔΕ της Σχολής Επιστημών Αγωγής Διδακτική Φυσικών Επιστημών και Διδακτική Αστρονομίας τόσο σε προπτυχιακό επίπεδο όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο (ΠΜΣ). Έχει συμμετάσχει σε διάφορα επιμορφωτικά προγράμματα σχετικά με τη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών σε εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας (ΠΕ4) Εκπαίδευσης. Εξακολουθεί να διδάσκει Διδακτική Φυσικών Επιστημών σε προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών του ΠΤΔΕ (ΕΚΠΑ) και του Τμήματος Χημείας (ΕΚΠΑ). Επίσης, έχει συμβάλει στην αξιολόγηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων (FP7/Science & Society, Horizon2020, κ.λπ.). Έχει δημοσιεύσει 4 βιβλία, 14 κεφάλαια σε ελληνικά και διεθνή βιβλία, 5 τόμους προγραμμάτων σπουδών και εκπαιδευτικού υλικού και περίπου 200 εργασίες σε αναγνωρισμένα διεθνή και ελληνικά περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων (με τυφλή κρίση).